مراحل روش علمي يا روش حل مساله و يا فرايند فکري انسان بر اساس نظر ديويي به شرح زير است :
1- سردرگمي ، گيجي و ترديد به دليل اينکه فرد در موقعيتي ناکامل و نامعين گرفته است که ويژگيهاي آن مهم است.(2)
در واقع در مرحله نخست روش علمي است که مي توانيم آن را تحت عنوان مواجهه با مساله يا برخورد با موقعيت مبهم نامگذاري کنيم.
2- يک پيش بيني از روي حدس ، يک تفسير آزمايشي[10] از عناصر موجود در موقعيت، که متمايل به نتايج مشخص باشد.(3)
اين مرحله در واقع کوشش فرد است براي خروج از ترديد و ابهام، با طرح سوالات و تعريف مساله يا مسايلي که موارد مبهم را در قالب سئوالاتي مشخص متبلور سازد.
3- يک بررسي دقيق (امتحان- بازرسي، بازديد، معايته، جستجو، اکتشاف و تحليل) از کليه عناصر و موقعيتهاي قابل دسترس که به روشن نمودن تعريف مساله اي که با آن مواجهيم کمک مي کند.(4)
٭ اين مرحله در واقع جستجوي فرد است در تجربيات خود و ديگران به منظور تسلط بر جنبه هاي گوناگون مساله اي که با آن مواجه است و شناسايي روشهايي که تا کنون براي برخورد با اين مساله مورد استفاده قرار گرفته است.
4- يک پيش بيني مستدل و منطقي در قالب فرضيه اي آزمايشي به گونه اي صريح و منطقي که در برگيرنده حقايق وسيعتر باشد.(5)
٭ اين مرحله ، مرحله تدوين فرضيه است. يعني راه حلهاي پيشنهادي براي حل مساله يا مسائلي که با آن مواجهيم ارائه مي شود.
5- پذيرش مسئوليت فرضيه به عنوان نقشه اقدام و آزمون عملي فرضيه، براي دريافت نتايج پيش بيني شده.(6)
٭ اين مرحله گام آخر در مراحل روش عملي است که از طريق آزمون عملي و واقعي فرضيه به تائيد يا تعديل و يا رد آن مبادرت مي شود.
مراحلي که از سوي ديويي تشريح شد به عنوان مراحل روش علمي مورد قبول واقع شده است.
بدين ترتيب فرضيه ها يا نظريات و يا عقايدي که از طريق اين فرايند حاصل شوند و مورد تائيد قرار گيرند به عنوان فرضيه علمي يا نظريه علمي و يا عقيده علمي شناخته مي شوند.
به اختصار روش علمي عبارتست از : جستجوي سنجيده و سيستماتيک ٭ (نظامدار) براي دستيابي معتبر که مبتني بر شواهد و مدارک قابل اطمينان باشد و از شيوه هاي استدلال منطقي بهره جويد و در بردارنده پاسخهاي صريح و روشن درباره مسائلي باشد که با آن مواجه هستيم